HỌC TRÒ TRƯỜNG THUỐC

Việc nhân nghĩa CỐT Ở YÊN DÂN

Quân điếu phạt TRƯỚC LO TRỪ BẠO

.

         Lịch sử nước ta cũng không ít lần ghi nhận nhiều vụ án oan sai, trong số đó có lẻ Vụ án Lệ Chi Viên xảy ra đối với Nguyễn Trãi là một trong những sai lầm không thể nào quên được

         Đau đớn hơn là Ông đã bị chính những kẻ đã từng được Ông truyền dạy về tinh thần Thượng tôn Pháp luật và Công chính Liêm minh hại mình

         Trước khi bị hại Ông đã dành trọn 3 năm (1440-1442) để biên soạn bộ LUẬT THƯ gồm 6 quyển hàm chứa những quan điểm pháp lý sâu sắc và nhân bản mà về sau được Bộ luật Hồng Đức kế thừa

         Học trò trường thuốc xin trân trọng giới thiệu một bài thơ của Ông thể hiện gần như rõ nét và toàn bộ các giá trị tư tưởng xuyên suốt về bộ LUẬT THƯ này:

.

.

“ Cơn cớ nguyền cho biết sự do

Xem mà quyết đoán lấy cương nhu

Được thua cứ phép làm thừng mực

Cao thấp nài nhau tựa đắn đo

Lỗi thác sá toan nơi ủy khúc

Hòa hưu thì khiến nọ tù mù

Tội ai cho nấy cam danh phận

Chớ có thân sơ mới trượng phu “

Nguyễn Trãi

(1380-1442)

         Bài thơ này thể hiện tính khách quan trong điều tra và độc lập xét xử của các Quan Hình Bộ. Theo Nguyễn Trãi, khi xét xử trước hết phải biết tìm hiểu thật kỹ lưỡng nguyên nhân và động cơ phạm tội của vụ việc (sự do), sau đó cân nhắc đắn đo xét xử vụ án theo hướng nghiêm khắc-trừng phạt-răn đe (cương) hay chủ yếu là cảnh cáo-giáo dục-phòng ngừa (nhu)

         Có tội hay không có tội cứ chiếu theo đúng Pháp Luật mà quyết định xét xử, hoàn toàn độc lập không bị lệ thuộc bởi các ý kiến chỉ đạo chủ quan của các thế lực phe phái phong kiến (cứ phép làm thừng mực)

         Khi quyết định mức án phạt cũng phải căn cứ vào các tình tiết tăng nặng hay giảm nhẹ (cao thấp nài nhau tựa đắn đo), khi xét lỗi lầm của tội phạm cũng cần quan tâm đến những uẩn khúc hay hoàn cảnh đưa đẩy khiến người ta có thể vô tình mà phạm tội chứ không hẳn là cố ý phạm tội, không được chủ quan nhìn nhận vấn đề mà hời hợt đại khái (Lỗi thác sá toan nơi ủy khúc)

         Khi tuyên án cũng phải rõ ràng minh bạch và công khai, nếu không truy tố (hòa hưu) thì phải nói rõ lý do không được mập mờ bao biện (tù mù)

         Phải luôn xét xử đúng người đúng tội để tránh hàm oan (tội ai cho nấy cam danh phận)

         Quan Xử Án không được thiên vị quen biết hay cả nể, quân pháp bất vị thân, như thế mới giữ gìn kỷ cương phép nước nghiêm minh và đem lại sự công bằng cho xã hội (chớ có thân sơ mới trượng phu), xây dựng niềm tin vào công lý ở quần chúng nhân dân